In vitro fertilisatie (IVF), is daar nu nog iets zinnigs over te zeggen? Zijn al die onderwerpen al niet uitgekauwd en dús oninteressant?

Ik denk van niet. Een continue bezinning op ethisch vlak is mijns inziens nodig, je kunt nooit teveel over iets nadenken; wel te weinig - en onnadenkend je mening geven… Het nadenken, schrijven en praten over ethische zaken zal je altijd weer iets leren, wat betreft andere en nieuwe gezichtspunten.

In dit artikel wil ik ingaan op IVF, en dan vanuit verschillende oogpunten. Daarbij mag het duidelijk zijn dat ik geen antwoorden ga geven, maar een aantal overwegingen op papier zet. Het artikel zou ik willen beginnen met een aantal casi, waarna ik kort de medische kanten van IVF toelicht om met een aantal ethische overwegingen af te sluiten.

Schrijf tijdens het lezen van de casi eens je gedachten op en ga aan het eind van het artikel na wat je vooroordelen waren…

Casus 1
Er komt een echtpaar (man: 32 jaar, vrouw: 27 jaar) bij de dokter met de vraag om zwanger te worden. Er is al twee jaar een kinderwens, maar mevrouw wordt niet zwanger. De thuissituatie is als volgt; meneer werkt op een booreiland en is steeds drie maanden van huis, met daartussen een ‘pauze’ van twee weken. Vruchtbaarheidsonderzoek brengt geen bijzonderheden aan het licht.

IVF nodig? Is deze werksituatie ideaal?

Casus 2
Meneer (72 jaar) en mevrouw (26 jaar) Leeflang komen op een goede dag bij de gynaecoloog. Een half jaar geleden zijn ze getrouwd en het lukt maar niet om zwanger te worden. Toch heeft meneer Leeflang het uitdrukkelijke verlangen om nageslacht. Vruchtbaarheidsonderzoek laat zien dat het sperma van meneer Leeflang van inferieure kwaliteit is.

IVF nodig? Is een half jaar ‘proberen’ lang genoeg? Is dit een ideale situatie qua leeftijden? 

Casus 3
Een paar bezoekt de huisarts met kinderwens. Hij (38 jaar) is acht jaar geleden gesteriliseerd, zij (30 jaar) is anderhalf jaar geleden gesteriliseerd. Uit respectievelijke eerdere relaties heeft hij vier kinderen, zij twee kinderen. Na een hersteloperatie, een half jaar geleden, bij beiden is het nog niet gelukt om zwanger te worden.

IVF nodig? Is dit de ideale gezinssituatie? Willen we hier IVF aanbieden?

Casus 4
Een jong stel (25 en 24 jaar) bezoekt de gynaecoloog na al enige jaren tevergeefs geprobeerd hebbend om zwanger te worden. Anamnese en (lichamelijk) onderzoek brengen geen bijzonderheden aan het licht.

IVF nodig?

IVF is sinds 1978 een veel gebruikte vorm van vruchtbaarheidsbehandeling. De behandeling bestaan kort gezegd uit een aantal onderdelen:

• bij vrouw: stimulatie van de eierstokken (door hormonen) om eicellen te verkrijgen
• deze eicellen worden uit de eierstokken gehaald door een kleine operatie
• bij man: spermamonster is nodig
• dit spermamonster wordt ‘opgewerkt’ waardoor alleen de best beweeglijke zaadcellen overblijven
• ‘in vitro’ (in glas, in het laboratorium) wordt geprobeerd de eicel te bevruchten

Bovengenoemde onderdelen zijn in grote lijnen een overzicht van IVF. Er bestaan echter veel verschillende varianten om eicellen en sperma en bevruchting te verkrijgen. Ook zijn er verschillende vormen van terugplaatsing; hier zal ik niet verder op ingaan, omdat dit buiten het bereik van dit artikel valt.

Ethiek
Met opzet heb ik bij de casi een paar moeilijke gevallen vermeld, waarbij niet eenduidig een conclusie is te trekken. Enkele malen heb ik al van mijn leermeesters gehoord dat ‘iets’ binnen de geneeskunde nooit - nooit - is. Ook qua ethiek gaat dit op; iedere situatie is verschillend, waardoor iedere keer je oordeel weer op andere zaken is afgestemd (en dus zal je oordeel niet altijd hetzelfde zijn). Ook zullen er ongetwijfeld een aantal vooroordelen oprijzen tijdens het lezen van de casi, wat geeft dat je niet objectief een mening geeft…

Ik wil een aantal ethische overwegingen melden voordat ik dit artikel afsluit. Allereerst vind ik het erg belangrijk welke positie God in deze materie heeft. Op eigen kracht kunnen we veel proberen, maar Gods zegen is altijd noodzakelijk en onmisbaar. Een belangrijke vraag die altijd gesteld moet worden is: wat wil God, met als beaming: Uw wil geschiede!

Verder vind ik het ook belangrijk om te kijken naar de natuur. In de eerste drie casi zijn mijns inziens verschillende dingen die tegen het natuurlijke ingaan. Moeten wij iets tegennatuurlijks oplossen met IVF, wat in feite tegen de natuur is (in het laboratorium)? Moeten we kinderloosheid zien als Gods wil of moeten we IVF zien als middel? Deze vraag wil ik niet betweterig beantwoorden, maar wil ik open laten; ieder geve daarop zijn persoonlijke antwoord.

Het blijft lastig...

Dit artikel is geschreven door Jacob van Dijk, vierdejaars geneeskunde student aan de Radboud Universiteit in Nijmegen en lid van Words4Life, en gepubliceerd in het verenigingsblad ZORG van april 2007.