Mevrouw Van Dalen, 45 jaar, heeft sinds twee jaar een tumor in haar hals. Deze tumor is zeer agressief en kwaadaardig van karakter. Het is inmiddels duidelijk: mevrouw wordt niet meer beter. Sterker nog ze heeft er een nauwelijks te behandelen pijn aan en de verwachting is dat zij op korte termijn door verstikking zal komen te overlijden. De gedachte daaraan maakt haar panisch van angst. Het echtpaar krijgt de vraag voorgelegd: wilt u dat we in deze laatste levensfase sedatie toepassen?

Op en top medische ethiek en dus gaan we in gesprek met dr. R. Seldenrijk, directeur van de NPV (Nederlandse Patiënten Vereniging), want hoe weet je wanneer de laatste levensfase is aangebroken en wat is sedatie precies?

Sedatie is met behulp van medicijnen iemand kunstmatig in slaap brengen. Seldenrijk: “Je dempt de beleving van de patiënt, zoals de anesthesist dat doet, bijvoorbeeld tijdens een hartoperatie. Wel is het van belang om hierbij aan te tekenen dat het gaat om een omkeerbaar proces. Je kunt de patiënt dus altijd uit deze toestand halen.”

Sedatie wordt toegepast zodra de laatste levensfase van de patiënt is aangebroken en de kans aanwezig is dat de patiënt bijvoorbeeld door verstikking zal komen te overlijden: als er sprake is van een halstumor, of door een bloeding, bijvoorbeeld een longbloeding. Het lijden kan in de situatie van mevrouw Van Dalen ondraaglijk en onbehandelbaar zijn. In goed overleg met, indien mogelijk, de patiënt, de familie en de arts, kan de keuze om sedatie toe te passen worden genomen. De patiënt wordt kunstmatig in slaap gebracht en zal het ondraaglijk lijden niet meer bewust meemaken.

Kan je door te sederen het stervensproces bespoedigen? “Allereerst is sederen een normale medische handeling. Deze handeling moet wel proportioneel worden toegepast, dus met de juiste middelen en hoeveelheid die de patiënt op dat moment nodig heeft, niet meer en niet minder”, aldus Seldenrijk.

Toch wordt er in Nederland soms gefronst zodra het begrip ‘sedatie’ valt. De indianenverhalen komen dan ineens helder voor de geest, bijvoorbeeld van een arts die teveel morfine toedient waardoor de patiënt sneller overlijdt. Seldenrijk: “Dit is onterecht. Het grote misverstand is dat morfine een pijnbestrijdingsmiddel is terwijl er bij sederen een vorm van narcose wordt gebruikt. Morfine wordt vooral gebruikt bij kankerpatiënten in hun laatste levensfase. Natuurlijk geldt ook voor morfine dat dit middel proportioneel moet worden gebruikt, want anders wordt het een sluipweg voor levensbeëindigend handelen. De eis van proportionaliteit geldt overigens voor alle medische handelingen en middelen.”

Ook volgens dr. R. Seldenrijk mogen we concluderen dat sederen altijd is toegestaan, mits er een goede indicatie voor is. “Je haalt de patiënt niet uit de wereld, maar uit zijn lijden.” Daarnaast is het belangrijk om vast te houden dat de patiënt nooit overlijdt aan sedatie, maar aan de ziekte die hij onder de leden heeft.”

Dit artikel is geschreven door Annemarie van Vliet – van de Beek, medewerker Way of Life.